Minnisspjöld, spurningaleikir og hvers vegna ég hætti að velja á milli

Ef ég sýni þér 'horse' og þú átt að töfra fram 'hestur' úr engu, án valkosta og án fyrsta stafsins, er það frjáls upprifjun. Það er erfiðasta tegund upprifjunar og þess vegna sú áhrifaríkasta til að gera minningu varanlega. Hún er líka dálítið óþægileg. Spjald sem finnst örlítið of erfitt er yfirleitt að vinna vinnuna sína.

Þetta má allt gera með pappírsspjöldum og skókassa. Leitner-kerfið er yndislegt dæmi um lágtækni. Hugbúnaður sér þó um bókhaldið betur. Anki skráir hversu vel þú kunnir hvert spjald og velur næsta upprifjunardag. Auðveld spjöld hverfa í vikur eða mánuði. Spjöld sem þú hrasar sífellt á koma aftur innan nokkurra daga. Þú eyðir tímanum í það sem þú ert um það bil að gleyma, ekki það sem þú kannt utan að.

Nýrri útgáfur af Anki geta notað tímasetningarkerfi sem heitir FSRS, sem aðlagar minnislíkan að hverju spjaldi og stefnir á varðveisluhlutfall að eigin vali, til dæmis 90 %. Eldra SM-2-reikniritið er enn til staðar og virkar vel. Ég myndi ekki eyða kvöldi í að velja á milli þeirra.

Íslenski stokkurinn minn er núna með 2200 spjöld, og ég nota FSRS með markið stillt á 90 %.

Flestir byrja með orð á annarri hliðinni og merkingu þess á hinni, og það er í lagi fyrir fyrstu nokkur hundruð orðin. Eftir það gera eyðufyllingarspjöld (e. cloze) miklu meira gagn. Eyðufyllingarspjald felur eitt orð í setningu, þannig að þú sérð:

Ég les ___ á kvöldin.

og átt að fylla inn 'bækur' (eða hvað sem setningin biður um). Þú lærir orðið, fallið sem það tekur og dálítið af takti úr raunverulegri setningu, og ekkert af því kennir stök þýðing þér. Hljóð á spjaldinu hjálpar líka, og sömuleiðis mynd án texta, því hún neyðir þig til að sleppa þýðingarþrepinu.

Ég skipti yfir í eyðufyllingarspjöld eftir um það bil 300 orð. Ef ég mætti gefa nýjum nemanda eitt einasta ráð um minnisspjöld væri það að byrja snemma að gera þau, því stokkur með stökum orðum getur ekki sýnt þér í hvaða falli nafnorð er.

Stokkur býr í símanum, þannig að fimm mínútur í biðröð eða meðan beðið er eftir katlinum eru alvöru námslota. Það hljómar léttvægt en er það ekki. Þeir sem gera tíu mínútur á hverjum degi hafa betur en þeir sem skipuleggja fullkomna tveggja tíma lotu og ná henni tvisvar í mánuði.

Krossaspurningar eru mildasta formið, því þú þarft aðeins að þekkja rétta svarið. Það gerir þær góðar fyrir fyrstu kynni af orði, þegar það væri bara pirrandi að draga það fram úr engu.

Þær hafa annað hlutverk sem fólk gleymir. Góð röng svör fá þig til að greina á milli svipaðra hluta. Ef þú velur á milli 'köttur', 'hundur', 'kýr' og 'hestur' neyða villuvalkostirnir þig til að taka eftir því sem raunverulega greinir þau að. Veikleikinn er að það er miklu auðveldara að þekkja en að muna. Þú getur staðist krossapróf á orðum sem þú gætir aldrei sagt upphátt.

Pörunarleikir, þar sem þú parar orð við þýðingar á móti klukkunni, eru fljótlegir og dálítið ávanabindandi. Þeir byggja upp hraða tengingu milli orðs og merkingar þess, og tímaþrýstingurinn ýtir þér í átt að sjálfvirkri þekkingu. Ég nota þá sem upphitun. Að para tíu orð á þrjátíu sekúndum finnst eins og framfarir og hluti af því er raunverulegur, en þetta er bara þekking án upprifjunar, svo gildið minnkar eftir því sem þú batnar.

Að slá inn eða handskrifa svar er þar sem spurningaleikir verða alvarlegir. Að búa til orð staf fyrir staf afhjúpar hverja gloppu, frá vantandi broddstaf til rangrar endingar. Þetta eru sköpunaráhrifin (e. generation effect) að verki: það sem þú býrð sjálfur til situr yfirleitt betur í þér en það sem þú last bara.

Að skrifa heilar setningar gengur lengra. Ef þú getur skrifað tvær eða þrjár setningar með nýju orði geturðu notað það. Ef þú getur það ekki, þekkirðu það bara. Það er stærri munur en hann hljómar.

Að segja svör upphátt er æfingin sem fólk sleppir oftast, og sú sem ég myndi verja harðast. Hún þjálfar vöðvaminni framburðar, hún lætur þig sækja orð á samtalshraða án tíma til að hika, og á nokkrum vikum slítur hún niður óttann við að opna munninn. Talæfingar í forritum eru ófullkomnar. Talgreining getur verið tæpitungusöm og samanburður við upptöku af innfæddum nær aðeins stutt. Þær koma þér samt til að gefa frá þér hljóð, sem slær þögult nám. Kennari eða tungumálafélagi er betri, því hugbúnaður getur ekki sagt þér hvort þú hljómir eðlilega.

Að blanda sniðum hefur kost sem tengist engu einstöku sniði. Þegar þú mætir orði séðu, heyrðu, slegnu inn og töluðu fær minnið margar leiðir inn, og líklegra er að þú finnir eina þeirra seinna. Bjork kallaði fyrirhöfn sem finnst erfiðari núna en borgar sig síðar 'æskilegan erfiðleika' (e. desirable difficulty), og fjölbreytt æfing er einn slíkur. Hún heldur líka lotunum ferskum.

Minnisspjöld fara í sjálfstýringu. Eftir nokkur hundruð upprifjanir geturðu orðið sífellt fljótari með stokkinn án þess að verða betri í tungumálinu. Þau einangra líka orð, sem í ensku er vægt vandamál en í íslensku alvarlegt: nafnorð sem þú þekkir aðeins í uppflettimynd birtist í þolfalli, þágufalli eða eignarfalli með annarri endingu, og þú þekkir ekki þitt eigið minnisspjald. Og óljóst spjald, eða spjald með tveimur staðreyndum troðnum saman, fær ósamkvæm svör, sem tímasetningarkerfið getur ekki lagað. Ef þú hikar yfir því hvaða svar spjald vill, skiptu því í tvennt.

Eitt af mínum var hlustunarspjald: hljóðið segir Við töluðum við hvorn annan sí og æ, og aftan á stendur 'We were talking to each other all the time'. Ég hafði lært hvor og annar sem uppflettiorð, en hér eru þau í þolfalli sem hvorn annan, og orðatiltækinu sí og æ ('stöðugt') var troðið á sama spjaldið.

Verra var að það var eitt af tólf nær eins spjöldum, hvert með aðeins einni breyttri endingu eða einu orði fluttu til, öll með sömu ensku aftan á. Ég hefði getað merkt hvert einasta þeirra 'Good' án þess að taka eftir því hvaða endingu ég hafði heyrt.

Svo ég skipti því: eitt spjald fyrir sí og æ, eitt fyrir hvor annan / hvor aðra / hvort annað með fallið skrifað út, og ein setning geymd til hlustunaræfinga. Hin ellefu eru í bið.

Spurningaleikir smjaðra á annan hátt. Krossaspurningar og pörun finnast auðveldar, og sú auðveldi felur hversu mikið þú hefur ekki lært. Sum spurningaforrit eru líka veikari en almennilegt tól fyrir dreifða endurtekningu í langtímatímasetningu, svo orð sem þú svaraðir rétt einu sinni getur hljóðlega fölnað án þess að neitt komi því aftur. Runur og stig eru hvetjandi en geta umbunað það að mæta fremur en að læra. 400 daga runa gerð úr tveggja mínútna lotum er ekki það sama og 400 dagar af framförum, hversu ánægður sem litli eldurinn lítur út.

Hvort tveggja getur verið leiðinlegt, og leiðindi skipta máli. Aðferð sem þú gefst upp á í viku þrjú tapar fyrir verri aðferð sem þér þykir í raun gaman að.